台語研習    通用拼音自然教學法

日期:2003.03.19 
主辦學校:嘉義縣和興國小 
主題:台語研習:通用拼音自然教學法
講師:Dang Hōng-Zing  (董峰政)

內容:

課程名稱:音韻系統與拼音練習

講師:Dang Hōng-Zing  (董峰政)

1羅馬拼音

1-0前言:天兵天將

1-1何謂羅馬拼音

1-2何謂甲式、乙式拼音(歐規、美規)

1-3教羅與台語拼音(tlpa)比較

1-4通用拼音與漢語拼音比較

2通用拼音

2-1易教易學:台語/國語/客語/英語

感謝:gam-siā  / găn-siè  /gàm-cia  /thank you

泡茶pàu-dĕ  /pàu-că  /pau-ca  / make tea

2-2拼音政策趨勢

 

2-2拼音三元素

2-2-1聲母b  p  bh  m  /d  t  l  n  /g  k  gh  ng  /z  c  s  r  h 

2-2-2韻母a  i  u  e  o  or  /m  ng

2-2-2-1鼻化母音:an  in  un  en  on 

2-2-2-2鼻音韻尾:-m  -n  -ng 

2-2-2-3塞音(入聲)韻尾:-h  -p  -t  -k

2-2-3聲調:a  ā  a  à  ă  ah(ap)  āh(āp)  ah(ap)     

2-2-3-1舒聲佮促聲

2-2-3-1-1舒聲:a(高平)  ā(中平)  a (下降/)  à(高降)  ă  (上升)

2-2-3-1-1促聲:ah(高入)  āh(中入)   ah(下入)

2-2-3-2峘調佮下調:a(高平)a (下降/)  à(高降)a (下降)  

ah(高入)ah(下入)

3-2-3-3變調:

3-2-3-3-1舒聲變調:高平→中平(aā);中平→下降(āa);下降→高降(aà)
高降→高平a);上升→中平ā)
*北部音:上升下降a )

3-2-3-3-1促聲變調:

3-2-3-3-1-1促聲( -p-t-k-h )變調:高入下入(apap);中入高入(āpap)

3-2-3-3-1-2例外*:促聲( -h )變調:中入-高降(āhà(h))

3-2-3-4聲調傳統序號:a(1)  ā(7)  a(3)  à(2)  ă(5)  ah(8)  āh(4)  ah(?)


課程名稱:音韻系統與拼音

編撰:Dang Hōng-Zing(董峰政)

韻母

〔阿ㄚ〕 ㄧ〕  u〔污ㄨ〕 〔挨ㄝ〕 〔烏ㄛ〕         or〔呵ㄜ〕

m   ng〔央〕

聲母

b〔ㄅ〕          p〔ㄆ〕             bh〔*〕            m〔ㄇ〕

d〔ㄉ〕          t〔ㄊ〕               l〔ㄌ〕              n〔ㄋ〕

g〔ㄍ〕          k〔ㄎ〕             gh〔*〕            ng〔*〕

z〔ㄗ〕          c〔ㄘ〕               s〔ㄙ〕            r〔*〕 

h〔ㄏ〕

聲調

                  ba          ba            bah  bāh  bah

複母音 10 

ai  au  ia  iu  ior  iau  ui  ue  ua  uai

                                

ai    zai  gài  băi  kai               哀:知、改、排、慨

au    cau  dău  gau  dàu            歐:抄、投、夠、斗

ia    sia  zia  hiā  kiă                  耶:賒、蔗、瓦、騎

iu    ciu  giŭ  ziu  siū               優:秋、球、咒、岫

ior   bior  siòr  giōr  ziorh        腰:標、小、轎、石

iau    ziau  siau  giàu  diāu        妖:招、數、繳、調

ui    hui  gūi  zùi  dui               威:輝、櫃、水、對

ua    gua  cua  sùa  kūah         娃:歌、蔡、徙、闊

ue     kue  pue  cūe  gùe            鍋:詼、配、揣、粿.

uai    guai  mŭai  guai                      歪:乖、糜、怪

鼻化母音 ( nn=n;   ann=an)

aan   iin   een   oon    aiain 

auaun  iaian   iuiun   uauan   ueuen

uaiuain   iauiaun

iunion (-)  uiuin (宜蘭腔)  

an       san  gan  n                 衫、酵、膽。

in        zin  sin  n                   晶、生、纏。

en        gen  zen  n               更、爭、平

on       on  n  n                 惡、好、鼾。

ain      āin  zàin  hain               偝、指、幌。

aun     ghāun(ngāu)  làun(nàu)  藕、惱

ian      sian  diàn      giăn           聲、鼎、行。

iun      giun  siun  ciūn              薑、箱、象。

uan     guan  suan   hūan           官、山、岸。

uen     bhŭen(mŭe)  bhūen(mūe)      糜、妹。

uain     guain  hŭain                        關、橫。

iaun     iaun  bhiāun(miāu)              喓、妙。

聲化母音 2

m     ng

m           ā-(阿姆)       m-tang      (毋通)

ng          diōng-ng(中央)   ǹg –bhāng (向望)

□鼻音韻尾 3

m ()    n ()    ng ()

am   an   ang   im   in   ing   ong

                          

un   iam   ian/en   iang   iong   uan   uang

                                 

am                kam  gàm  càm                            庵:堪、敢、慘

an                 zan  hàn  san  bān                        安:曾、罕、散、辦

ang               kang  bhāng  dang                        尪:空、望、凍

im               zim  dĭm  gīm  sìm                         音:唚、沈、妗、審

in                zin  gìn  pin  sĭn                              因:真、緊、聘、神

ing                 zing  cing  gìng  dĭng                    英:精、銃、景、廷

ong              zong  cong  hŏng  ghōng               翁:宗、創、縫、戇

un              zun  cun  hŭn  gūn                           恩:尊、寸、雲、郡

iam             ziam  hiăm  giam  tiàm                   閹:針、嫌、劍、悿

ian/en         zian  diān  hiàn  gian                       煙:煎、電、顯、見

iang            hiang  ciang  hiàng  liăng              殃:香、唱、響、涼

iong             ziong  hiong  giōng  diŏng            央:章、向、共、重

uan              zuan  lūan  hŭan  guan                 彎:專、亂、煩、罐

uang            gūi-uāng-gūi-dòng                          嚾:規嚾規黨

•變調

高平 中平 ( )

kuikūi-mňg (開門)                      susū-hū (師父)

huehūe-lùi (花蕊)                      zuzū-bòr (珠寶)

中平 下降 ( 3)

b¤gbng-tàng (飯桶)                      si-hui (是非)

ho-zùi (雨水)                           de-lì (地理)

下降 高降 ( )

kikì-se (氣勢)                           bobò-si (布施)

ziauziàu-go (照顧)                      zingzìng-hù (政府)

高降 高平 ( )

zàuzau-lō (走路)                              hàihai-ìng (海湧)

上升 中平  (5→7(3))

dē-suan (茶山)                              iū-zùi (油水)

nī-dāi (年代)                                  giŭgiū-zĭng (求情)

高入→下入  (8→? )

hakhak-sing (學生)                           ritrit-zì (日子)

ghuehghueh-niŭ (月娘)                    behbeh-sīk (白色)

中入 高入  (4→8)

sīpsip-ki (濕氣)                               bītbit-iù (筆友)

ītit-miă(一名)                                  giōkgiok-hue(菊花)

*例外* -h

中入 高降  (-h4→2)

gēhgè(h)-ging(隔間)                       āhà(h)-tău(鴨頭)

bēhbè(h)-hue(八歲)                        dōrhdòr(h)-dìng(桌頂)

 

□入聲調:

◇喉塞韻尾(陰入聲)

~h (喉塞音韻尾;束喉音韻尾)

 a-ah (-)e-eh (-)or-orh (-)ua-uah (-)

◇塞音韻尾(陽入聲)

~p (雙唇塞音)

amap (-)imip (-)iamiap (-)

~t (舌尖塞音)

anat (-) init (-) unut (-)

~k (舌根塞音)

angak (-) ingik  (-) ongok (-)

 

■入聲韻尾 21

ah        ih         iah       iorh      uh        eh        orh      uah  ueh

                                                                               

 

ap        ip         iap

                       

at         it          iat        ut         uat

                                               

ak        ik         iok       ok

                                   

 

台灣俗語 (標自然調)

zit gī càu,  zit diam lō                       

ziah gue zì  bài ciu tău                     

sè kang  m bò,  dua kang  giòr kò  

pain lŏr  lui gò,  pain ang  lui bhò.

ghŭ sàn  bhōr lat,  lăng san  beh cat

se han tau bhan bu,  dua han  tau kan ghu

細漢偷挽匏,大漢偷牽牛

sior lion  ziah u cun,  sior cion  ziah bhor hun

相讓食有伸,相搶食無份

ga hor  bhan su hing,  ga cau  bhan se ging

家和萬事興,家吵萬世窮

bhak ziu  kuan gue,  ka  dah diorh hue.

 目珠看粿,跤踏著火。

sing go bak do,  ziah go bu zo.

先顧腹肚,才顧佛祖。


補充:如何使用快速鍵製作台/客語拼音聲調符號

I. á é í ó ú  / à è ì ò ù 的顯示:

 

 

Á

É

í

Ó

ú

à

è

ì

ò

ù

Alt

+

1

2

3

4

5

6

7

8

9

0

 

II. ā ē ī ō ū / ă ĕ ĭ ŏ ŭ的顯示:

 

 

Ā

Ē

ī

Ō

ū

ă

ĕ

ĭ

ŏ

ŭ

Alt

+

 Q

w

e

R

t

y

u

i

o

p

 

使用步驟說明

1.  打開Word文件視窗

2.  選取插入/符號出現符號視窗

3.  在【字型】欄選擇「 (英文字) 」(在左上方),再在【種類】欄選擇「拉丁文擴充-A」

4.  從其中尋找並選取所要的符號áéíóú àèìòùāēīōū ăĕĭŏŭ之一

5.  按一下【快速鍵】按鈕,出現「自訂鍵盤」視窗

6. 在「請按新設定的快速鍵」欄,依照上表先按Alt鍵,再同時鍵入數字鍵

(例如:á是先按Alt鍵,再同時鍵入數字鍵1),然後按【指定】鍵,再按【關閉】鍵

(例如:ā是先按Alt鍵,再同時鍵入字母鍵q),然後按【指定】鍵,再按【關閉】鍵

7.重複3-6的動作,直到完成所有字母符號.    

III. a e i o u

先鍵入所要的字母,再加底線即可.

 

【補充】

m    ˜        m                m˘

ng      ¤g        ng        ǹg        ňg