台語研習 通用拼音自然教學法
日期:2003.03.19
主辦學校:嘉義縣和興國小
主題:台語研習:通用拼音自然教學法
講師:Dang Hōng-Zing (董峰政)
內容:
課程名稱:音韻系統與拼音練習
講師:Dang Hōng-Zing
(董峰政)
1羅馬拼音
1-0前言:天兵天將
1-1何謂羅馬拼音
1-2何謂甲式、乙式拼音(歐規、美規)
1-3教羅與台語拼音(tlpa)比較
1-4通用拼音與漢語拼音比較
2通用拼音
2-1易教易學:台語/國語/客語/英語
感謝:gam-siā
/ găn-siè /gàm-cia
/thank you
泡茶:pàu-dĕ
/pàu-că /pau-ca
/ make tea
2-2拼音政策趨勢
2-2拼音三元素
2-2-1聲母:b
p
bh m
/d t l
n /g
k gh ng
/z c
s r h
2-2-2韻母:a
i u
e o
or /m ng
2-2-2-1鼻化母音:an
in un
en on
2-2-2-2鼻音韻尾:-m
-n -ng
2-2-2-3塞音(入聲)韻尾:-h
-p -t -k
2-2-3聲調:a
ā a
à ă
ah(ap…)
āh(āp…) ah(ap…)
2-2-3-1舒聲佮促聲
2-2-3-1-1舒聲:a(高平) ā(中平)
a
(下降/平) à(高降)
ă (上升)
2-2-3-1-1促聲:ah(高入) āh(中入)
ah(下入)
2-2-3-2峘調佮下調:a(高平)─a (下降/平) à(高降)─a (下降)
ah(高入)─ah(下入)
3-2-3-3變調:
3-2-3-3-1舒聲變調:高平→中平(a→ā);中平→下降(ā→a);下降→高降(a→à);
高降→高平(à→a);上升→中平(ă→ā)。
*北部音:上升→下降(ă→a
)
3-2-3-3-1促聲變調:
3-2-3-3-1-1促聲(
-p、-t、-k、-h
)變調:高入→下入(ap→ap);中入→高入(āp→ap)
3-2-3-3-1-2例外*:促聲(
-h )變調:中入-高降(āh→à(h))
3-2-3-4聲調傳統序號:a(1) ā(7)
a(3)
à(2) ă(5)
ah(8) āh(4)
ah(?)
課程名稱:音韻系統與拼音
編撰:Dang Hōng-Zing(董峰政)
□韻母
a〔阿ㄚ〕
i〔醫ㄧ〕
u〔污ㄨ〕 e〔挨ㄝ〕
o〔烏ㄛ〕 or〔呵ㄜ〕
*m〔–姆〕
ng〔央〕
□聲母
b〔ㄅ〕
p〔ㄆ〕
bh〔*〕
m〔ㄇ〕
d〔ㄉ〕
t〔ㄊ〕
l〔ㄌ〕
n〔ㄋ〕
g〔ㄍ〕
k〔ㄎ〕
gh〔*〕
ng〔*〕
z〔ㄗ〕
c〔ㄘ〕
s〔ㄙ〕
r〔*〕
h〔ㄏ〕
□聲調
ba
bā ba
bà bă
bah
bāh bah

複母音
10個
ai
au ia
iu ior iau
ui ue
ua uai
哀
歐
耶
優
腰
妖
威
鍋
娃
歪
ai zai
gài băi
kai
哀:知、改、排、慨
au
cau dău
gau dàu
歐:抄、投、夠、斗
ia sia
zia hiā
kiă
耶:賒、蔗、瓦、騎
iu ciu
giŭ ziu
siū
優:秋、球、咒、岫
ior
bior
siòr giōr
ziorh
腰:標、小、轎、石
iau
ziau
siau giàu
diāu 妖:招、數、繳、調
ui hui
gūi zùi
dui 威:輝、櫃、水、對
ua
gua cua
sùa kūah
娃:歌、蔡、徙、闊
ue
kue pue
cūe gùe
鍋:詼、配、揣、粿.
uai
guai
mŭai guai
歪:乖、糜、怪
鼻化母音
( nn=n; ann=an)
a─an
i─in
e─en
o─on
ai─ain
au─aun
ia─ian
iu─iun
ua─uan
ue─uen
uai─uain
iau─iaun
*iun─ion (漳-泉) ui─uin
(宜蘭腔)
an
san
gan dàn
衫、酵、膽。
in
zin
sin dĭn
晶、生、纏。
en
gen
zen bĕn
更、爭、平。
on
on
hòn gŏn
惡、好、鼾。
ain
āin
zàin hain
偝、指、幌。
aun
ghāun(ngāu)
làun(nàu) 藕、惱。
ian
sian
diàn giăn 聲、鼎、行。
iun
giun
siun ciūn 薑、箱、象。
uan
guan
suan
hūan
官、山、岸。
uen
bhŭen(mŭe)
bhūen(mūe)
糜、妹。
uain
guain
hŭain
關、橫。
iaun iaun bhiāun(miāu) 喓、妙。
聲化母音 2個
m ng
m
ā-–(阿姆)
m-tang
(毋通)
ng
diōng-ng(中央)
ǹg –bhāng
(向望)
□鼻音韻尾 3個
m
(毋) n
(ㄣ) ng
(央)
am an
ang im
in ing ong
庵
安
尪
音
因
英
翁
un iam
ian/en iang
iong uan
uang
恩
閹
煙
殃
央
彎
嚾
am
kam
gàm càm
庵:堪、敢、慘
an
zan hàn
san bān
安:曾、罕、散、辦
ang
kang
bhāng dang
尪:空、望、凍
im
zim
dĭm gīm
sìm
音:唚、沈、妗、審
in
zin
gìn pin
sĭn
因:真、緊、聘、神
ing
zing cing
gìng dĭng
英:精、銃、景、廷
ong
zong
cong hŏng
ghōng
翁:宗、創、縫、戇
un
zun
cun hŭn
gūn
恩:尊、寸、雲、郡
iam
ziam
hiăm giam
tiàm
閹:針、嫌、劍、悿
ian/en
zian
diān hiàn
gian
煙:煎、電、顯、見
iang
hiang
ciang hiàng liăng
殃:香、唱、響、涼
iong
ziong
hiong giōng diŏng
央:章、向、共、重
uan
zuan
lūan hŭan
guan
彎:專、亂、煩、罐
uang
gūi-uāng-gūi-dòng
嚾:規嚾規黨
•變調
高平 → 中平 (1 → 7)
kui→kūi-mňg (開門) su→sū-hū (師父)
hue→hūe-lùi (花蕊) zu→zū-bòr (珠寶)
中平
→
下降
(7
→
3)
b¤g→bng-tàng (飯桶) sī→si-hui (是非)
hō→ho-zùi (雨水) dē→de-lì (地理)
下降
→
高降
(3
→
2)
ki→kì-se (氣勢) bo→bò-si (布施)
ziau→ziàu-go (照顧) zing→zìng-hù (政府)
高降
→
高平
(2
→
1)
zàu→zau-lō (走路) hài→hai-ìng (海湧)
上升
→
中平
(5→7(3))
dĕ→dē-suan (茶山) iŭ→iū-zùi (油水)
nĭ→nī-dāi (年代) giŭ→giū-zĭng (求情)
高入→下入
(8→? )
hak→hak-sing (學生) rit→rit-zì (日子)
ghueh→ghueh-niŭ (月娘) beh→beh-sīk (白色)
中入
→
高入
(4→8)
sīp→sip-ki (濕氣) bīt→bit-iù (筆友)
īt→it-miă(一名) giōk→giok-hue(菊花)
*例外* -h
中入
→
高降
(-h4→2)
gēh→gè(h)-ging(隔間) āh→à(h)-tău(鴨頭)
bēh→bè(h)-hue(八歲) dōrh→dòr(h)-dìng(桌頂)
□入聲調:
◇喉塞韻尾(陰入聲)
~h (喉塞音韻尾;束喉音韻尾)
a-ah (阿-盒);e-eh (挨-狹);or-orh (咾-學);ua-uah (娃-活)
◇塞音韻尾(陽入聲)
~p (雙唇塞音)
am─ap (庵-盒);im─ip (音-X);iam─iap
(閹-葉)
~t
(舌尖塞音)
an─at
(安-X);
in─it (因-X);
un─ut (溫-鷸)
~k
(舌根塞音)
ang─ak
(尪-X);
ing─ik
(英-浴); ong─ok (翁-X)
■入聲韻尾 21個
ah ih
iah iorh
uh
eh
orh uah
ueh
盒 ○
頁
藥
○
狹
學
活
劃
ap ip
iap
盒
○
葉
at it
iat
ut
uat
○
逸
閱
鷸
越
ak ik
iok ok
沃
浴
育
○
■台灣俗語 (標自然調)
zit gī càu, zit
diam lō
ziah gue zì bài
ciu tău
sè kang m bò,
dua kang giòr kò
pain
lŏr lui gò, pain
ang lui bhò.
ghŭ
sàn bhōr lat, lăng
san beh cat
se han tau bhan bu, dua han
tau kan ghu
細漢偷挽匏,大漢偷牽牛
sior lion ziah u
cun, sior cion ziah
bhor hun
相讓食有伸,相搶食無份
ga hor bhan su hing, ga
cau bhan se ging
家和萬事興,家吵萬世窮
bhak
ziu kuan gue, ka
dah diorh hue.
目珠看粿,跤踏著火。
sing
go bak do, ziah go bu zo.
先顧腹肚,才顧佛祖。
補充:如何使用快速鍵製作台/客語拼音聲調符號
I. á é í
ó ú / à è ì ò ù 的顯示:
|
|
|
Á |
É |
í |
Ó |
ú |
à |
è |
ì |
ò |
ù |
|
Alt |
+ |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
0 |
II. ā ē ī ō
ū / ă ĕ ĭ ŏ ŭ的顯示:
|
|
|
Ā |
Ē |
ī |
Ō |
ū |
ă |
ĕ |
ĭ |
ŏ |
ŭ |
|
Alt |
+ |
Q
|
w |
e |
R |
t |
y |
u |
i |
o |
p |
使用步驟說明:
1.
打開Word文件視窗
2.
選取插入/符號出現符號視窗
3.
在【字型】欄選擇「 (英文字)
」(在左上方),再在【種類】欄選擇「拉丁文擴充-A」
4.
從其中尋找並選取所要的符號áéíóú àèìòù與āēīōū ăĕĭŏŭ之一
5.
按一下【快速鍵】按鈕,出現「自訂鍵盤」視窗
6.
在「請按新設定的快速鍵」欄,依照上表先按Alt鍵,再同時鍵入數字鍵
(例如:á是先按Alt鍵,再同時鍵入數字鍵1),然後按【指定】鍵,再按【關閉】鍵
(例如:ā是先按Alt鍵,再同時鍵入字母鍵q),然後按【指定】鍵,再按【關閉】鍵
7.重複3-6的動作,直到完成所有字母符號.
III. a e i o u
先鍵入所要的字母,再加底線即可.
【補充】
*m
˜
m
–
m˘
ng
¤g
ng
ǹg
ňg